Hayatımızın büyük bölümünü önemli kararların şekillendirdiğini düşünürüz. Oysa çoğu zaman hayatımızın yönünü belirleyen şey büyük kararlarımız değil, farkında bile olmadan her gün tekrar ettiğimiz küçük davranışlarımızdır.
Sabah uyandığımızda ilk ne yaptığımız, gün içinde zamanımızı nasıl kullandığımız, ertelediğimiz işler, yürüyüşe çıkıp çıkmadığımız, kitap okuyup okumadığımız hatta akşam uyumadan önce telefonla ne kadar vakit geçirdiğimiz…
Bunların her biri küçük görünür. Ancak aylar ve yıllar boyunca tekrarlandığında hayatımız üzerinde büyük bir etki oluşturur.
İşte bu nedenle kişisel gelişimin en güçlü araçlarından biri alışkanlıklarımızı fark etmek ve onları bilinçli biçimde yönetmektir.
Alışkanlık Neden Bu Kadar Güçlüdür?
Bir davranışı ilk kez yaptığımızda bilinçli bir karar veririz. Aynı davranışı tekrar tekrar yaptığımızda ise beynimiz onu giderek daha otomatik hâle getirir.
Bu aslında günlük hayatımızı kolaylaştıran bir mekanizmadır.
Her sabah dişlerimizi nasıl fırçalayacağımızı yeniden düşünmek zorunda kalmayız. Araba kullanırken daha önce defalarca yaptığımız birçok hareketi neredeyse otomatik olarak gerçekleştiririz.
Ancak aynı mekanizma olumsuz davranışlar için de çalışır.
Bir işi sürekli ertelemek zamanla alışkanlığa dönüşebilir. Her sıkıldığımızda telefonu elimize almak da öyle. Gün sonunda “Bugün de hiçbir şey yapamadım.” demek bile zamanla zihinsel bir alışkanlık hâline gelebilir.
Bu yüzden değişimin ilk adımı kendimize şu soruyu sormaktır:
Ben gün içerisinde hangi davranışları tekrar tekrar yapıyorum
Büyük Hedeflerden Önce Küçük Davranışlara Bakın
Yeni bir yıl başladığında veya hayatımızda değişiklik yapmak istediğimizde genellikle büyük hedefler belirleriz.
“Bu yıl çok kitap okuyacağım.”
“Her gün spor yapacağım.”
“Daha düzenli olacağım.”
“Yeni şeyler öğreneceğim.”
Ancak büyük hedeflerin önemli bir problemi vardır: Nereden başlayacağımız her zaman belli değildir.
“Daha çok kitap okumak” güzel bir hedeftir fakat tek başına bir davranış değildir.
Bunun yerine:
Her akşam yatmadan önce 10 dakika kitap okumak
çok daha uygulanabilir bir davranıştır.
Benzer şekilde “spor yapacağım” demek yerine:
Her sabah 15 dakika yürüyüş yapacağım
demek davranışı somutlaştırır.
💡 Küçük İpucu: Kişisel gelişim yalnızca hedef koymak değildir. Kendinizi ve ilerlemenizi daha sistemli takip etmek istiyorsanız FileVar Kişisel Gelişim ve Eğitim içeriklerini inceleyebilirsiniz.
İyi Bir Alışkanlık Nasıl Oluşturulur?
Yeni bir alışkanlık oluştururken en sık yapılan hata, başlangıçta kendimizden çok fazla şey beklemektir.
Bir kişi uzun süredir hiç spor yapmıyorsa ilk gün bir saat spor yapmak zor olabilir. Fakat beş veya on dakikalık bir yürüyüş çok daha kolaydır.
Buradaki amaç ilk aşamada büyük performans göstermek değil, davranışın tekrar edilmesini sağlamaktır.
Yeni bir alışkanlık oluştururken şu dört adımı kullanabilirsiniz:
- Yapmak istediğiniz davranışı mümkün olduğunca küçük belirleyin.
- Davranışı belirli bir zamana veya mevcut bir alışkanlığınıza bağlayın.
- İlerlemenizi basit bir şekilde takip edin.
- Bir gün aksadığında tamamen vazgeçmek yerine ertesi gün devam edin.
Örneğin:
“Her gün kitap okuyacağım.”
yerine:
“Akşam çayımı hazırladıktan sonra 10 dakika kitap okuyacağım.”
Bu ifade çok daha güçlüdür. Çünkü davranışın hem zamanı hem de tetikleyicisi bellidir.
Zinciri Kırmamak Neden İşe Yarar?
Alışkanlık geliştirmenin en basit yöntemlerinden biri yaptığınız davranışı görünür hâle getirmektir.
Bir takvim kullanabilirsiniz.
Her yürüyüş yaptığınız güne bir işaret koyabilirsiniz.
Kitap okuduğunuz günleri küçük bir tabloya kaydedebilirsiniz.
Bir süre sonra takvimde yan yana oluşan işaretler size şunu gösterir:
“Ben bunu gerçekten yapıyorum.”
Bu küçük kayıt sistemi yalnızca ilerlemenizi göstermez. Aynı zamanda davranışınızın devam etmesi için güçlü bir motivasyon oluşturabilir.
Kötü Alışkanlıklardan Kurtulmaya Çalışırken
💡 Bir başka fikir: Kişisel gelişiminizi yalnızca hislerinize göre değil, küçük verilerle de takip edebilirsiniz. FileVar Blog’da kişisel gelişim ve kendini takip etme üzerine yayımlanan diğer içeriklere de göz atabilirsiniz.
İstenmeyen bir alışkanlığı bırakmaya çalışırken yalnızca “Bunu artık yapmayacağım.” demek çoğu zaman yeterli olmaz.
Çünkü alışkanlığın arkasında genellikle bir tetikleyici vardır.
Örneğin telefonunuzu sürekli kontrol ediyorsanız sorun yalnızca telefon olmayabilir.
Sıkılmak, beklemek, çalışırken zorlanmak veya kısa süreli rahatlama ihtiyacı telefonunuzu elinize almanıza neden olabilir.
Bu durumda kendinize şu soruyu sorun:
“Bu davranıştan hemen önce ne oluyor?”
Tetikleyiciyi fark ettiğinizde davranışı değiştirmek kolaylaşır.
Örneğin çalışırken telefonunuzu kontrol ediyorsanız telefonu başka bir odada bırakmak, sessize almak veya belirli zamanlarda kontrol etmek küçük ama etkili bir çevre düzenlemesi olabilir.
Kendinizi Suçlamak Yerine Sistemi Değiştirin
Bir alışkanlığı birkaç gün uygulayıp sonra bırakmak çok yaygındır.
Bu noktada insanlar genellikle kendilerine şu tür cümleler söyler:
“Ben zaten disiplinli biri değilim.”
“Bende irade yok.”
“Yine başaramadım.”
Oysa sorun her zaman irade değildir.
Belki hedef çok büyüktür.
Belki davranışın zamanı belirsizdir.
Belki çevreniz alışkanlığı zorlaştırıyordur.
Belki de ilerlemenizi görebileceğiniz bir sistem oluşturmamışsınızdır.
Bu nedenle bir alışkanlık sürdürülemiyorsa kendinizi yargılamak yerine sistemi incelemek daha faydalıdır.
“Bunu nasıl daha kolay hâle getirebilirim?”
sorusu çoğu zaman
“Neden bunu yapamıyorum?”
sorusundan daha kullanışlıdır.
30 Günlük Küçük Bir Deney Yapın
Alışkanlık geliştirmeyi büyük bir yaşam projesine dönüştürmek zorunda değilsiniz.
Kendinizle küçük bir deney yapabilirsiniz.
Önümüzdeki 30 gün için sadece bir davranış seçin.
Örneğin:
Her gün 10 dakika yürümek.
Her akşam 5 sayfa kitap okumak.
Sabah uyandıktan sonra günün üç önemli işini yazmak.
Akşam yatmadan yarım saat önce telefonu bırakmak.
Her gün yeni bir şey öğrenmek için 15 dakika ayırmak.
Sonra bu davranışı yaptığınız günleri işaretleyin.
30 gün sonunda kendinize yalnızca “Başardım mı, başaramadım mı?” diye sormayın.
Şunlara da bakın:
Hangi günlerde daha kolay yaptım?
Hangi durumlarda zorlandım?
Davranışı sürdürmemi kolaylaştıran şey neydi?
Bir sonraki ay neyi değiştirebilirim?
İşte kişisel gelişim tam olarak burada başlar: Kendimizi gözlemlediğimiz, sonuçları değerlendirdiğimiz ve küçük düzenlemeler yaptığımız noktada.
💡 FileVar İpucu: Kişisel gelişimi daha sistemli ele almak, eğitim ve danışmanlık çalışmalarımızı görmek için Hizmetleri İncele sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sonuç: Değişim Bir Anda Değil, Birikerek Gerçekleşir
Hayatımızı değiştirmek için her zaman büyük kararlar almamız gerekmez.
Bazen küçük bir davranışı değiştirmek yeterlidir.
On dakika yürüyüş.
Beş sayfa kitap.
Telefonu yarım saat erken bırakmak.
Bir işi ertelemek yerine beş dakika boyunca başlamak.
Tek başına bakıldığında bunların hiçbiri hayat değiştiren büyük hareketler gibi görünmez.
Fakat alışkanlıkların gücü tek bir günde değil, tekrarlarında ortaya çıkar.
Bugün kendinize yalnızca bir soru sorun:
“Hayatımda değiştirmek istediğim şeyi destekleyecek en küçük alışkanlık ne olabilir?”
Cevabınız çok küçük olabilir.
Zaten amaç da tam olarak budur.
Küçük başlayın. Düzenli devam edin. Sonuçların zamanla birikmesine izin verin.
Bu konuyu uygulamaya dönüştürmek ister misiniz?
Kişisel gelişiminizi daha sistemli takip etmek, hedeflerinizi ölçülebilir hâle getirmek ve ilerlemenizi değerlendirmek için Kendini Ölç: Kişisel Gelişimini Verilerle Takip Et eğitimini inceleyebilirsiniz.
Bir yanıt yazın